راهنمای خرید و قیمت گاز R12 ایسکون
بررسی کامل گاز R-12
۱. معرفی شیمیایی
نام شیمیایی: فرمول مولکولی CCl₂F₂.
نام متداول/تجاری: R-12، و یکی از نامهای تجاری آن «Freon-12».
نوع ترکیب: این گاز یک CFC (کلرو-فلورو-کربن) است، یعنی ترکیب اتمهای کربن، کلر و فلور.
حالت فیزیکی: در شرایط عادی، گاز بیرنگ است و وقتی چگالش داده شود، میتواند مایع شود.
نقطه جوش: تقریباً –29.8 ºC (معادل حدود –21.6 °F).
سیلندر ذخیرهسازی: معمولاً در سیلندرهای فشرده نگهداری میشود؛ سیلندرهای R12 اغلب سفید رنگ هستند.
ایمنی شیمیایی: غیرقابل اشتعال (“non-flammable”) طبق دادههای NFPA.
۲. ترمودینامیک و عملکرد در سیستم برودتی
R-12 به دلیل خصوصیات ترمودینامیکیاش (چگالی مناسب بخار، انتقال حرارت کارآمد) در گذشته بسیار محبوب بود برای سیستمهای تراکمی تبرید (مثل یخچالها، چیلرها، سیستم تهویه خودرو).
فشار کاری آن (در دمای اطراف) متوسط به بالا است، که باعث میشود کمپرسورهای خاصی طراحی شده برای این گاز استفاده شوند. (منابع فنی قدیمیتر تبرید این نکته را بیان میکنند.)
۳. تأثیرات زیستمحیطی
یکی از مهمترین بخشهای بررسی R-12، تأثیرات زیستمحیطی آن است:
پتانسیل تخریب لایه اوزون (ODP):
R-12 یک پتانسیل تخریب اوزون بسیار بالا دارد. طبق منابع، ODP برابر ۱ گزارش شده، که یعنی در مقایسه با مرجع استاندارد (مثل R-11) تخریب اوزون قابل توجهی دارد.
این کلرهایی که در مولکول R-12 وجود دارد، وقتی وارد استراتوسفر میشوند، میتوانند به صورت واکنشهایی به ازن آسیب برسانند.
پتانسیل گرمایش جهانی (GWP):
R-12 دارای GWP بسیار بالا است. طبق Engineering Toolbox، مقدار GWP آن حدود ۱۰٬۹۰۰ است.
منبع آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده (EPA) هم R-12 را بهعنوان گازی با تأثیر زیاد بر گرمایش زمین معرفی کرده است.
همچنین، طبق ویکیپدیا، عمر جوّی R-12 خیلی زیاد است (حدود 100 سال)، یعنی وقتی آزاد شود، برای مدت طولانی در اتمسفر باقی میماند.
۴. تاریخچه و محدودیت قانونی
پروتکل مونترال:
تولید R-12 بهدلیل اثرات تخریبی آن بر لایه ازن توسط پروتکل مونترال محدود و ممنوع شده است.
طبق ویکیپدیا، در کشورهای توسعهیافته تولید آن از سال ۱۹۹۶ متوقف شد و در کشورهای در حال توسعه (کشورهای مقاله ۵ پروتکل مونترال) تا حدود سال ۲۰۱۰ ممنوع شد.
وضعیت کنونی:
اکنون استفاده تجاری از R-12 بسیار محدود شده و عمدتاً در دستگاههای قدیمی که شارژ اولیه با R-12 داشتند، امکان سرویس محدود هنوز وجود دارد. اما تولید جدید آن معمولاً ممنوع شده یا تحت نظارت شدید است.
دفع و بازیافت R-12 اهمیت زیادی دارد تا از رهاسازی آن در جو جلوگیری شود. بعضی از کشورها سیستمهای جمعآوری و نابودی این گاز را اجرا میکنند.
۵. ایمنی عملیاتی
همانطور که گفته شد، R-12 غیر قابل اشتعال است (خطر آتشسوزی خیلی کم).
با این حال، چون گاز تحت فشار است، عملیات پر کردن (شارژ) و تعمیر سیستمهای حاوی R-12 باید توسط تکنسینهای ماهر و با تجهیزات مناسب انجام شود تا نشتی رخ ندهد.
اگر رها شود، تأثیر زیستمحیطی آن (اوزون + گرمایش) بسیار جدی است، بنابراین بازیافت، جمعآوری و از بین بردن آن باید با استانداردهای زیستمحیطی رعایت شود.
۶. جایگزینها
بزرگترین جایگزین سنتی برای R-12 در بسیاری از کاربردها، R-134a بوده است که یک HFC است (کلر حذف شده) و تأثیر بر لایه اوزون ندارد (ODP بسیار کم).
با این حال، R-134a نیز GWP قابل توجهی دارد، بنابراین جایگزینهای مدرنتر با اثرات زیستمحیطی پایینتر در حال معرفی اند.
یکی از جایگزینهای «طبیعیتر» برای برخی کاربردها (به خصوص سیستمهای کوچکتر) ترکیبی است به نام CARE 30 (مخلوط ایزوبوتان R-600a و پروپان R-290) که طراحی شده تا جای R-12 را بگیرد.
در محصولات بزرگتر و سیستمهای تبرید پیشرفتهتر، پژوهش روی ترکیبهای با GWP پایینتر ادامه دارد تا جایگزینهای پایدارتر برای گازهای قویگرمکن مثل R-12 و نیز جایگزین برای HFCهای فعلی باشد.
۷. جمعبندی نقاط قوت و ضعف R-12
مزایا:
عملکرد ترمودینامیکی خوب در سیستمهای تبرید (بخاطر چگالی بخار، دمای تبخیر مناسب، انتقال حرارت)
غیر قابل اشتعال، بنابراین ریسک آتشسوزی پایین
استفاده تاریخی گسترده، به همین دلیل تکنولوژی و تجهیزات زیادی برای آن طراحی شدهاند
معایب (بزرگ):
تأثیر شدید محیطزیستی: تخریب لایه ازن + گرمایش جهانی بسیار بالا
عمر جوّی زیاد → پایداری در اتمسفر → رهاسازی آن بسیار آسیبزا
ممنوعیت تولید در بیشتر کشورها → تأمین محدود برای سرویس دستگاههای قدیمی
هزینه و پیچیدگی دفع یا بازیافت مناسب